Học hộ, thi hộ không còn là vấn đề mới trong ngành giáo dục. Tuy nhiên, hiện nay do sự phát triển của mạng Inernet, mạng xã hội việc sử dụng các kênh này để phục vụ cho hoạt động cung cấp “dịch vụ” học hộ, thi hộ đang ngày càng nở rộ.
Thời gian gần đây, cơ quan chức năng đã điều tra, truy tố đối với nhiều đường dây thi hộ, học hộ trên cả nước. Không chỉ riêng hành vi trên, các đối tượng còn làm giả giấy tờ một cách tinh vi để qua mặt các cán bộ coi thi. Vậy, đối với hành vi học hộ, thi hộ pháp luật hiện hành có những chế tài như thế nào?
1. Học hộ, thi hộ là gì? Có bị cấm hay không?
Học hộ là hành vi trái pháp luật giáo dục, được hiểu là việc một người được người khác nhờ hoặc thuê dưới bất kỳ hình thức nào để thay người đó thực hiện hoạt động học tập tại một cơ sở giáo dục.
Thi hộ cũng là một hành vi vi phạm pháp luật giáo dục, được hiểu là việc một người được nhờ hoặc thuê dưới bất kỳ hình thức nào nhằm mục đích giả danh người đó để tham gia các hình thức thi cử theo quy chế của Bộ Giáo dục.
Quy định các hành vi bị cấm trong hoạt động giáo dục:
Hành vi học hộ, thi hộ là một trong những hành vi bị cấm căn cứ theo khoản 2 Điều 6 của Quy chế học sinh, sinh viên các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp hệ chính quy Ban hành kèm theo Quyết định 42/2007/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo được xem là hành vi gian lận trong học tập như: Quay cóp, mang tài liệu vào phòng thi, xin điểm; học, thi, thực tập, trực hộ người khác hoặc nhờ người khác học, thi, thực tập, trực hộ; sao chép, nhờ hoặc làm hộ tiểu luận, đồ án, khóa luận tốt nghiệp; tổ chức hoặc tham gia tổ chức thi hộ hoạcc các hành vi gian lận khác đều là những hành vi mà học sinh, sinh viên không được làm.
Đồng thời hành vi học hộ, thi hộ vi phạm trực tiếp những Điều 22 của Luật Giáo dục 2019, cụ thể cấm: “Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi, tuyển sinh: Cấm gian lận, làm giả thông tin, bài tập, bài thi, hoặc tham gia vào bất kỳ hành vi gian lận nào trong quá trình học tập, kiểm tra, thi cử, hoặc quá trình tuyển sinh vào cơ sở giáo dục”.
Như vậy, các hành vi trên đều bị coi là hành vi gian lận trong học tập và bị cấm thực hiện. Đối với từng hành vi và mức độ vi phạm khác nhau sẽ có những hình thức xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự quy định của pháp luật.
2. Hành vi học hộ, thi hộ bị xử lý như thế nào?
Dưới đây là một số hình thức xử phạt đối với việc học hộ, thi hộ:
2.1. Khiển trách, buộc thôi học
Theo quy định tại Phụ lục về một số nội dung vi phạm và khung xử lý kỷ luật Ban hành kèm theo Quyết định số 42/2007/QĐ-BGDĐT thì hành vi học hộ hoặc nhờ người khác học hộ tùy theo mức độ, xử lý từ khiển trách đến buộc thôi học.
Trong đó, theo quy định tại khoản 1 Điều 20 của Quy chế học sinh, sinh viên các trường đại học,cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp hệ chính quy Ban hành kèm theo Nghị quyết số 42/2007/QĐ-BGDĐT có quy đinh về các hình thức xử lý kỷ luật đối với học sinh, sinh viên vi phạm quy chế như sau:
- Thứ nhất: Khiển trách. Hình thức kỷ luật khiển trách được áp dụng đối với học sinh, sinh viên có hành vi vi phạm lần đầu ở mức độ nhẹ;
- Thứ hai: Cảnh cáo. Hình thức cảnh cáo áp dụng đối với những học sinh, sinh viên đã bị khiển trách mà còn tái phạm hoặc vi phạm quy định ở mức độ nhẹ nhưng hành vi vi phạm có tính chất thường xuyên hoặc mới vi phạm lần đầu nhưng mức độ tương đối nghiêm trọng;
- Thứ ba: Đình chỉ học tập một năm học. Hình thức này áp dụng đối với những học sinh, sinh viên đang trong thời gian bị cảnh cáo mà vẫn vi phạm kỷ luật hoặc vi phạm nghêm trọng các hành vi học sinh, sinh viên không được làm;
- Thứ tư: Buộc thôi học. Hình thức này áp dụng đối với những học sinh, sinh viên đang trong thời gian bi đình chỉ học tập mà vẫn tiếp tục vi phạm kỷ luật hoặc vi phạm lần đầu nhưng có mức độ vi phạm nghiêm trọng, gây ảnh hưởng xấu đến nhà trường và xã hội. Hình thức kỷ luật này cũng áp dụng với hành vi vi phạm pháp luật bị phạt tù (kể cả trường hợp bị xử phạt từ nhưng được hưởng án treo).
Hành vi gian lận trong quá trình kiểm tra, thi tuyển không chỉ là vi phạm pháp luật mà còn là hành động đáng lên án. Người vi phạm phải chịu trách nhiệm đối với hành vi này, vì nó không chỉ ảnh hưởng đến sự công bằng trong quá trình thi cử mà còn gây tổn hại đến uy tín và công bằng của hệ thống giáo dục. Đối với những học sinh/sinh viên đang theo học sẽ áp dụng hình thức khiển trách, cảnh cáo, đình chỉ hoặc buộc thôi học theo Quyết định số 42/2007/QĐ-BGDĐ.
Ngoài ra, căn cứ tại Điều 20 Quy chế ban hành kèm Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT quy định về xử lý vi phạm đối với sinh viên như sau:
- Sinh viên có gian lận trong thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập sẽ bị xử lý kỷ luật đối với từng học phần đã vi phạm theo các quy định của Quy chế thi tốt nghiệp Trung học phổ thông hiện hành do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này.
- Sinh viên thi hộ hoặc nhờ người thi hộ đều bị kỷ luật ở mức đình chỉ học tập 01 năm đối với trường hợp vi phạm lần thứ nhất và buộc thôi học đối với trường hợp vi phạm lần thứ hai.
- Người học sử dụng hồ sơ, văn bằng, chứng chỉ giả làm điều kiện trúng tuyển hoặc điều kiện tốt nghiệp sẽ bị buộc thôi học; văn bằng tốt nghiệp nếu đã được cấp sẽ bị thu hồi, huỷ bỏ.
Như vậy, sinh viên thi hộ hoặc nhờ người thi hộ đều bị kỷ luật ở mức đình chỉ học tập 01 năm đối với trường hợp vi phạm lần thứ nhất và buộc thôi học đối với trường hợp vi phạm lần thứ hai.
2.2. Xử phạt vi phạm hành chính
Người có hành vi vi phạm bị áp dụng chế tài xử lý trong Nghị định 04/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục.
Như đã phân tích ở trên học hộ, học thay là một hành vi vi phạm Quy chế đối với hoc sinh, sinh viên nhưng việc xử lý các hành vi này dựa vào mức độ nghiêm trọng của hành vi. Bên cạnh hình thức kỷ luật thì đối tượng thi hộ còn bị xử phạt hành chính theo quy định tại Nghị định số 04/2021/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục.
Căn cứ điểm e khoản 3 Điều 14 Nghị định số 04/2021/NĐ-CP về xử phạt hành vi vi phạm quy định về thi cử, đối với người thực hiện hành vi thi hộ, thi thay, thi kèm hoặc nhờ người khác thi hộ, thi thay, thi kèm sẽ bị xử phạt hành chính từ 14.000.000 đồng đến 16.000.000 đồng.
2.3. Truy cứu trách nhiệm hình sự
Hiện nay, Bộ Luật Hình sự 2015 không có quy định cụ thể một tội danh nào áp dụng riêng đối với hành vi đi thi hộ hoặc nhờ người thi hộ. Do đó, những người tham gia vào hành vi này không phải chịu trách nhiệm hình sự theo một tội danh cụ thể. Tuy nhiên, dựa trên tính chất của hành vi học hộ, thi hộ thì có thể vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh khác có liên quan nếu người đó làm giả giấy tờ để đi thi hộ sẽ chịu trách nhiệm hình sự về tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 (đã được sửa đổi bởi khoản 126 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017).
Vậy, làm giả thẻ sinh viên, học viên có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Hành vi làm giả thẻ sinh viên/học viên là hành vi tẩy xoá, sửa chữa nội dung thẻ sinh viên hoặc in ấn mới thẻ sinh viên theo mẫu đã được tổ chức giáo dục phát hành.
Thẻ sinh viên/học viên được quy định tại khoản 2, Điều 6 Quy chế học sinh, sinh viên được ban hành kèm theo Quyết định số 42/2007/QĐ-BGDĐT ngày 13/08/2007 của Bộ trưởng bộ Giáo dục & Đào tạo và Khoản 2, Điều 6 quy chế này cũng quy định các hành vi học sinh sinh viên không được làm: “Gian lận trong thi cử: …học, thi, thực tập, trực hộ người khác hoặc nhờ người khác học, thi, trực hộ;…; Tổ chức hoặc tham gia tổ chức thi hộ hoặc các hành vi gian lận khác”.
Đồng thời theo Quyết định số 17/VBHN-BGDĐT, ngày 15/05/2014 của bộ Giáo dục & Đào tạo thì thẻ sinh viên được cấp cho những người đã có quyết định công nhận là sinh viên.
Từ các quy định trên có thể khẳng định thẻ sinh viên/học viên chưa được xác định là giấy chứng nhận hoặc tài liệu do tổ chức giáo dục phát hành mà chỉ được xem như là loại giấy tờ quản lý nội bộ do mỗi tổ chức giáo dục sử dụng để quản lý sinh viên theo học. Vì vậy, nếu chỉ giả mạo giấy tờ này để nhờ người thi hộ, học thuê thì bị xử lý theo quy định tại khoản 2, Điều 29 của Quy chế Đào tạo đại học và cao đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ quy định: “Sinh viên đi thi hộ hoặc nhờ người khác thi hộ, đều bị kỷ luật ở mức đình chỉ học tập một năm đối với trường hợp vi phạm lần thứ nhất và buộc thôi học đối với trường hợp vi phạm lần thứ hai”.
Từ sự phân tích kể trên, quan điểm của Luật sư Lê Minh Trường là việc làm giả thẻ sinh viên/học viên ở mức độ tẩy xoá sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự do không được coi là con dấu, tài liệu của cơ quan tổ chức. Thẻ học viên/sinh viên là một loại giấy tờ quản lý nội bộ của trường học/Cơ sở giáo dục. Cần phân biệt với việc làm giả con dấu của trường học/cơ sở giáo dục thì lại vi phạm pháp luật hình sự theo điều 341 Bộ luật hình sự.
Vậy, làm giả căn cước công dân để đi thi hộ có phạm tội không?
Làm giả căn cước công dân là các loại giấy tờ xác nhận về nhân thân do cơ quan có thẩm quyền cấp cho công dân trong một độ tuổi nhất định về những đặc điểm cá nhân được sử dụng trong quá trình đi lại, thực hiện hành vi thi hộ.
Trong trường hợp làm giả căn cước công dân để thực hiện hành vi học hộ, thi hộ sẽ bị xử lý theo quy định tại Điều 341 của Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017.
Theo đó, người nào làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng con dấu, giấy tờ, tài liệu giả đó thực hiện hành vi trái pháp luật thì sẽ bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Trường hợp phạm tội có tổ chức, phạm tội 02 lần trở lên, làm giả tử 02 đến 05 con dấu hoặc tài liệu và giấy tờ khác; thu lợi bất chính từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng sẽ bị khởi tố theo khoản 2 Điều 341 của Bộ luật này với khung hình phạt tù từ 02 đến 05 năm.
Tóm lại, việc học hộ, thi hộ đang diễn ra phổ biến, những hành vi này ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giáo dục của hệ thống giáo dục Việt Nam. Người thực hiện hành vi này và cả những người thuê, nhờ người đó thực hiện hành vi này đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật căn cứ vào từng hành vi vi phạm để áp dụng quy định xử lý phù hợp.
Việc thực hiện hành vi học hộ, nhờ, thuê học hộ là hành vi gian lận trong thi cử sẽ bị xử lý kỷ luật theo quy định của pháp luật về giáo dục. Còn đối với hành vi thi hộ làm xâm phạm đến chế độ thi cử, cơ chế tuyển sinh của pháp luật sẽ bị xử phạt hành chính lên đến 16.000.000 đồng. Nếu hành vi thi hộ kết hợp với việc làm giả giấy tờ (Đặc biệt là làm giả căn cước công dân) sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 341 BLHS.
