Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15, được Quốc hội khóa XV thông qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế giáo dục nghề nghiệp, hướng tới xây dựng hệ thống giáo dục nghề nghiệp mở – linh hoạt – hiện đại, gắn chặt với nhu cầu của thị trường lao động và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực quốc gia trong giai đoạn mới.
Các điểm đổi mới nổi bật của Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 thể hiện trên một số nội dung trọng tâm sau:
1. Bổ sung mô hình “Trung học nghề”
Lần đầu tiên, chương trình giáo dục trung học nghề được chính thức đưa vào hệ thống giáo dục quốc dân, góp phần thực hiện hiệu quả công tác phân luồng học sinh sau trung học cơ sở. Mô hình này cho phép người học vừa hoàn thiện kiến thức văn hóa phổ thông, vừa được trang bị kỹ năng nghề ngay trong quá trình học tập. Sau khi tốt nghiệp, người học được cấp bằng trung học nghề hoặc giấy chứng nhận hoàn thành chương trình, tạo điều kiện thuận lợi để tiếp tục học tập nâng cao trình độ hoặc tham gia thị trường lao động.
2. Xác lập vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong giáo dục nghề nghiệp
Luật xác định doanh nghiệp là chủ thể trung tâm trong hệ sinh thái giáo dục nghề nghiệp. Doanh nghiệp được khuyến khích tham gia sâu vào quá trình đào tạo thông qua việc thành lập Quỹ đào tạo nhân lực, tham gia xây dựng chương trình, cử chuyên gia giảng dạy, đồng thời được hưởng các cơ chế ưu đãi về thuế và quyền thành lập cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Cách tiếp cận này góp phần bảo đảm đào tạo gắn với thực tiễn sản xuất, kinh doanh và nhu cầu sử dụng lao động.
3. Đổi mới đội ngũ nhà giáo, hình thành mô hình “giảng viên đồng cơ hữu”
Luật bổ sung quy định cho phép viên chức có trình độ cao từ các đơn vị sự nghiệp công lập tham gia giảng dạy tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp với tư cách giảng viên đồng cơ hữu, qua đó khai thác hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao trong xã hội. Đồng thời, các tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, năng lực thực hành và kỹ năng nghề nghiệp của nhà giáo được quy định rõ ràng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.
4. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và đào tạo
Luật chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu giáo dục nghề nghiệp thống nhất, phát triển văn bằng số, chứng chỉ số, học liệu số, từng bước hiện đại hóa công tác quản lý, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
5. Thực hiện tự chủ toàn diện gắn với trách nhiệm giải trình
Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, không phụ thuộc mức độ tự chủ tài chính, đồng thời phải xây dựng và vận hành hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong, thực hiện nghiêm túc trách nhiệm giải trình với cơ quan quản lý nhà nước và xã hội về chất lượng đào tạo và hiệu quả hoạt động.
6. Chính sách ưu đãi thiết thực đối với người học
Luật bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ, ưu đãi cho người học, trong đó có việc miễn, giảm học phí đối với các ngành, nghề khó tuyển sinh, các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn; người học được trả tiền công khi tham gia lao động tạo ra sản phẩm trong quá trình thực tập tại doanh nghiệp, qua đó khuyến khích học nghề, nâng cao kỹ năng thực hành và cơ hội việc làm.
Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho đổi mới toàn diện giáo dục nghề nghiệp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường gắn kết giữa nhà trường với doanh nghiệp, việc triển khai hiệu quả Luật có ý nghĩa đặc biệt trong việc đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ năng cao, phục vụ các ngành kinh tế chủ lực./.
